کانون فرهنگی هنری امام حسین (ع) مسجد کاج
به نام خدا،کانون فرهنگی هنری امام حسین (ع) مسجد حسینه کاج، در سال 1390 در روستای خورمیز سفلی، واقع در شهرستان مهریز تاسیس شد.هدف این وبلاگ ارسال مطالب فرهنگی هنری و گزارش عملکرد کانون می باشد.
نقش عدالت وعدالت اجتماعی درجامعه

مقدمه

    عدالت مفهومی بوده که بشرازآغازتمدن خود آنرا شناخته وبرای برقراری آن کوشش می کرده اندوبامشاهده طبیعت وتاریخ رویدادها واندیشه وتفکردرخلقت ازدیربازانسان رامتوجه کرده است که جهان ودنیا بیهوده خلق نشده است وهدفی که ماآن را پیگیری می کنیم نظم برآن حکم فرمااست "سوره روم آیه 8"آدمیان دراین مجموعه منظم وبا هدف قرارگرفته اند وباآن هم گام وسازگار بوده بنابراین هرچه درراستای این نظم طبیعی باشد عادلانه می باشد.

 


 نویسنده : سید ناصر میربلوکی

  

 افلاطون درکتاب جمهوریت به تفصیل ازعدالت می گوید به نظر اوعدالت آرمانی است که تنها تربیت یافتگان  دامان فلسفه به آن دسترسی دارندوبه یاری تجربه وحس نمی توان به آن رسیدعدالت اجتماعی درصورتی برقرارمی شودکه هرکس به کاری دست زند که شایستگی واستعدادآن را داردوارمداخله درکار دیگران پرهیز کند.

بدین ترتیب آرمان عدالت ومصداقهای آن ثابت نمی باشدوبه جای عدالت معقول وجاودانه باید ازعدالت زمانه سخن گفت دادرسان هنرمندان تمیزاخلاق وعدالت  تواناترین حامیان ارزشها می باشندوازمهمترین عوامل ایجادنظم دراجرای عدالت وجلوگیری از آشفتگی راه حلهای دراین زمینه می باشد.

   درفلسفه اجنماعی نیزهدف اصلی حکومت وقانون تامین برابری اقتصادی واجتماعی بوده وآزادی تاموقعی مورداحترام است که به این هدف لطمه نزندونفوذ همین فلسفه هاباعث شده است تادرجامعه آزادنیزقانون ازآزادیها بکاهدتامساوات وبرابری ازدست نرود ولازمه نیاز به برابری نیاز به عدالت است.

       درنظر فیلسوفان عدالت عبارتندازاصل آرمانی یاطبیعی یاقراردادی که معنی حق راتعیین کندواحترام به آن ورعایت آن درعمل ایجاب می کنداگرعدالت متعلق به شی مطابق باحق باشددال بربرابری وراستی می باشدواگر متعلق به فاعل باشددال برفضایل اصلی بوده ،فضایل اصلی عبارت است ازحکمت وشجاعت،عفت وعدالت،عدالت چیزی ازفضلیت نمی باشدبلکه خود تمام فضلیت است .عدالت ازاین جهت که فضلیت است دارای دوجهت است یک جهت فردی ویک جهت اجتماعی اگرازجهت فردی لحاظ شوددال برهیات سخی برنفس است که افعال مطابق حق ازآن صادرمی شودوماهیت آن اعتدال ،توازون،پرهیزازکارزشت ودوری ازاخلال کردن درامورلازم می باشدواگرازجهت اجتماعی مورد توجه واقع شوددال براحترام به حقوق دیگران است ودادن حق به صاحب هرحقی است که دراین ما درپیرامون عدالت اجتماعی که جامعه را به سوی پیشرفت وتوسعه سوق می دهدودارای ارزش فراوانی نزد انسانها دارد منظور ومقصود ما است.

عدالت وعدالت اجتماعی چیست

   بطور قطع باید اصل عدالت وامامت رادواصل بنیادی وحساس اسلا م پذیرفت وعقیده به عدالت خدازیربنای عدالت اجتماعی است.

     مفهوم عدل بعنوان برابری یاایجادمساوات وبمعنای مساوی داشتن چیزی با چیز دیگربکار میرود عدالت بمعنی دادگری ودر لغت بمعنی راستی واستقامت  ودرشریعت بمعنی راستی درراه حق ودوری ازمانع وبرتری دادن عقل  برهوا است ودراصطلاح فقهاعدالت عبارت است ازپرهیز ازگناهان بزرگ واصرار نکردن درگناهان کوچک وراستگویی وپرهیزازدروغ ورعایت تقوا ودوری ازافعال پست می باشد.

      عدالت بمعنی خاص برابرداشتن اشخاص واشیاء است پس درتعریف عدالت می توان گفت فضیلیتی است که بموجب آن باید به هرکس آنچه راکه حق اواست داد وعدالت ازاین جهت که مصدراست مترادف عدل است وعدل عبارتندازاعتدال راستی ومیل به حق وحدوسط بین دوطرف افراط وتفریط. ودرحکمت عملی عدل مقابل ظلم است وبه معنای احقاق حق  وخروج حق ازباطل میباشد.

     برابری ازبهترین ابعاد بلکه اصلی ترین معنای عدالت است معنای برابری این است که همه افرادصرف نظرازملیت،نژاد ومذهب درازای کارانجام شده حق برابر به منظور استفاده ازنعمتهای مادی ومعنوی موجود درجامعه برخودار باشند.

  عدالت اجتماعی عبارتندازاحترام حقوق دیگران ورعایت مصالح عمومی ویا به عبارتی شناخت حق وحق طبیعی وقراردادی که اجتماع برای همه افراد جامعه قایل می باشدمانند تقسیم کار ودادن مزد براساس کارایی  آنان وزیادنمودن خدمات وتامین احتیاجات جامعه که افرادبرای حفظ بقای خودوتسهیل درپیشرفت امورخودونیل به سعادت خود حق دارندآنرا بدست آورند.

اهمیت عدالت درجامعه

     مسئله عدالت ازدیرباز جزمهمترین مباحث ودغدغه های بشر وادیان الهی واندیشمندان سیاسی بوده است عدالت اجتماعی رامی توان بزرگترین رخدادازتشکیل حکومت اسلامی تلقی کرد وعدالت اجتماعی به قدری بااهمیت می باشدو به سرنوشت ملتها ودولتها پیوند خورده است که هیچ ملت ومکتب واندیشمندسیاسی واجتماعی آنرا نادیده نگرفته اندحتی حکام ظالم نیز سعی داشتندکه ریاکارانه خود ونظامشان به عدالت پیوندبدهند

      حضرت علی (ع)می فرمایند:"هیچ مصلحتی بالاتر از حق وعدالت نیست وسیاست نبایدالزاما توام باخدعه ودروغ وعوام فریبی باشدونباید به خاطر هیچ مصلحتی مثل اعمال سیاست تاکتیکی حتی بصورت موقت ازحق وعدالت دست کشید تعداد ازافراد به ظاهر مصلحت اندیش به امام اعتراض می کردندکه چرا امام به مساوات درتقسیم سرانه بیت المال این قدر دقت می کنندوسهم بزرگان ونجبای عرب و...بافرودستان وطبقه ضعیف را یکی می گیردامام به آنها پاسخ می دهدآیاازمن انتظار داریدازراه ستم برملت به پیروزی برسم؟ به خداسوگندهرگز به چنین اقدامی دست نخواهم زدتاستاره ای درپی ستاره ای طلوع می کنداگرمال متعلق به شخص من بودمیان آنها به تساوی تقسیم می کردم اکنون مال مال خدااست  و...)

    ابن خلدون دانشمند وجامعه شناس مسلمان که عدالت حاوی مفهوم اجتماعی است وتحلیل اودراین باره مبنی بردیدگاه فلسفه اجتماعی،اقتصادی وسیاسی وی است وناظر به سعادت اخروی ومصلحت دنیوی انسانها بوده وامنیت عمران جامعه بعنوان شرط حیات این دو مبتنی برعدل وداداست.

    بنابراین برای برقراری عدالت کافی نمی باشد که حکما ازصالحان باشند بلکه لازم است دربرپایی عدالت اجتماعی وطرف داری ازحقوق ملت به دوراز مسامحه باهوسها وخواسته ها،گرایشها،ثروت اندوزیها وبرخوردها ورفتار نابهنجار خویشان داشته واجازه ندهند که پیوندبامراکز قدرت تبدیل به ملاکی برای بهره برداری بی قید وشرط ازاموال عمومی شود.

     درسیره پیامبر(ص)،ائمه معصوم بویژه امام علی چنین بوده اونه تنها نزدیکان ویاران خود رابردیگری برتری نداد بلکه باهرگونه امتیازخواهی واستفاده نادرست وخلاف قانون آنان به شدت برخورد کرد.زمانی که یکی از کارگزارانش که خویشاوند آن حضرت بودبه بیت المال خیانت کرد امام درنامه ای به اونوشت:

   "ازخدابترس واموال این مردم رابه آنان بازگردان که اگر این کاراانجام ندهی وخدا به من امکان دهد،وظیفه ام را دربرابرخدا،درباره توانجام خواهم دادوبااین شمشیرم که هیچ کس راباآن نزدم،مگرآن که داخل دوزخ شد،برفرق توخواهم کوبید.به خداسوگنداگرحسن وحسین این کارراکرده بودندهیچ پیشنهادی وهواخواهی ازمن نداشتندودراراده من تاثیرنمی گذاشت ند،تاآن که حق راازآنها بستانم وباطلی که به ستم آنها آمده بود نابود گردانم."وآن حضرت باکارگزارانی که دست خویشان،بستگان واطرافیان خودرا دراستفاده ازبیت المال ودست درازی به حقوق دیگران بازمی گذاشتند به شدت برخوردمی کردوهیچ گونه کوتاهی درکیفرآنها روانمی داشت.

نقش عدالت دراجتماع

    نفس آدمی نیز به عدالت احتیاج داردهنگامی که این فضلیت به دست آید هریک ازقوا جای خودرامی گیرندونظمی خاص برروابط آنها حکم فرما می شود.

      به نظرارسطو  عدالت دارای دومعنی است عدالت بمعنی عام شامل تمام فضایل است زیراهرکس به کارناشایسته ای دست زندظلم کرده است سعادت واقعی  برای آن کس است که بافضلیت باشدوازدستورهای عقل اطاعت کندوفضلیت انسان دوآفت بزرگ داردافراط وتفریط  که باعث از هردو پرهیز کرد ومیانه روی واعتدال میزان تشخیص رذایل ازفضایل است.

    فیلسوفان گفته اندکه اساس عدالت برابری است واصل آن حدوسط بین دوطرف افراط وتفریط است .عدالت درنزدآنها به دوقسم است عدالت تبادلی وعدالت توزیعی اولی مربوط به تقسیم اموال وفواید به افراد برحسب استحقاق هریک ازآنها بطوری که درمورد آنهابتوان گفت نسبت این انسان به آن شی مثل هریک ازافراددیگرآن است که براساس عدل بتوان درجای آن قرارگیردمعنی این سخن این است که عدالت تبادلی رابطه افرادرا بایکدیگرتنظیم می کنددرحالی که عدالت توزیعی رابطه بادولت را تنظیم می کندهریک ازاین دو تنظیم براساس یک نسبت برقراراست تنهافرق آن این است که نسبت عدالت تبادلی عددی ونسبت عدالت توزیعی هندسی است..

      عدالت مفهومی از اخلاق ،آموزشهای مذهبی، که وضع اقتصاد وسیاست از عدالت اخلاقی بوجود  می آیدکه درباره دادوستم داوری وقضاوت کندوانسان طالب اجرای عدالت است.که سخت ترین دلها چنین شوقی را دردرون خود دارند.

پیامبر اسلام حضرت محمد(ص) می فرمایند "بالعدل قامت السماوات والارض:آسمانها وزمین به وابسته عدل برپاهستند.

    درواقع عدالت همان ایجاد نظم وامنیت است وایجاد عدالت ونظم تنها زمانی میسر می شود که درجامعه همبستگی وهمدلی باشد.

    یکی ازدلایل ورود عدالت درسیاست رامی توان به وجود آوردن امنیت وآرامش خاطر ملت، ودرکل عدالت اجتماعی یافت که عدالت درسیاست وحکومت ابزاری است برای ایجاد نظم وامنیت درجامعه می باشد

     دولت برای برقراری اهمیت وعدالت اجتماعی درجامعه، که برای افراد جامعه دارای امنیت است پیاده نمایند:

1- دولت باید محیطی مساعد برای رشد فضائل اخلاقی براساس ایمان،تقوی ومبارزه باکلیه مظاهرفساد وتباهی ایجاد کند.

2- دولت باید سطح آگاهی های عمومی را درهمه زمینه هابااستفاده ازرسانه ها ومطبوعات بالا ببر ند.

3- دولت باید به تقویت روح،بررسی ابتکارات درهمه زمینه های علمی،فنی وفرهنگی ازطریق. ایجاد مراکزتحقیق وتشویق محقق بپردازد.

4- دولت باید خودکفایی رادرزمینه علوم وفنون تامین نماید.

     نقش حکومت دربرقراری عدالت وهدایت وگسترش آن درجامعه مساوات وعدالت اجتماعی می باشد وپیش نیازها ودستیابی به سلامت ورفاه درهرجامعه ای هستند.

فهرست منابع استفاده شده

1-      اخوان کاظم ،بهرام : عدالت واندیشه های سیاسی اسلام ،قم ، موسسه بوستان کتاب،1382.

2-       کاتوزیان ،ناصر : فلسفه حقوق ،تهران ،شرکت سهامی انتشار،1377.

3-      ابن مسکویه ،تهذیب الاخلاق

4-      صلیبا ،جمیل :فرهنگ فلسفی ،ترجمه منوچهرصانعی دره بیدی ،تهران،حکمت،1366.

 

 


ابزار و قالب وبلاگ :: تم ویوز

لينك | نوشته شده در یکشنبه ۳٠ مهر ۱۳٩۱ساعت ۸:٠۱ ‎ق.ظ توسط کانون امام حسین(ع) نظرات ()